Đóng hàng vào container xuất khẩu đúng cách gồm năm việc: kiểm container rỗng trước khi đóng, xếp hàng sao cho tải trọng phân bố đều và hàng nặng ở dưới, chèn lót để hàng không xê dịch, chống ẩm khi cần, rồi xác định trọng lượng toàn bộ đã xác minh (VGM) và niêm phong. Với container do chủ hàng tự đóng, hãng tàu không kiểm bên trong; mọi thứ xảy ra với hàng do cách đóng là trách nhiệm của người đóng.
Bộ quy tắc thực hành quốc tế cho việc đóng hàng vào đơn vị vận chuyển, thường gọi là Bộ quy tắc CTU do IMO, ILO và UNECE cùng ban hành, là tài liệu tham khảo đầy đủ nhất. Bài này rút ra những điều thực tế nhất cho một xưởng nhỏ lần đầu tự đóng container, theo đúng thứ tự công việc trong một buổi đóng hàng: kiểm vỏ, tính sơ đồ, xếp, chèn, chống ẩm, cân và niêm phong.
Kiểm container rỗng trước khi đóng
Container nhận từ bãi không phải lúc nào cũng đạt. Kiểm ngay tại bãi, hoặc chậm nhất trước khi đưa hàng vào, và từ chối vỏ không đạt. Những điểm cần kiểm:
- Kín sáng: vào trong, đóng cửa lại; nếu thấy ánh sáng lọt qua vách, trần hay cửa là có lỗ thủng, nước sẽ vào được.
- Khô và sạch: sàn và vách không ẩm, không đọng nước, không có cặn hàng cũ, không có đinh nhô.
- Không mùi: mùi hoá chất, mùi dầu, mùi hàng cũ có thể ám vào thực phẩm, vải, gỗ.
- Cửa và gioăng: cửa đóng mở được, gioăng cao su còn nguyên, chốt khoá hoạt động, có chỗ gắn niêm phong.
- Sàn: không mục, không lún, chịu được xe nâng nếu bạn dùng xe nâng đi vào trong.
- Biển an toàn của container còn hiệu lực: container dùng cho vận chuyển quốc tế phải có biển chứng nhận an toàn theo công ước về container; bên giao nhận có thể kiểm giúp.
Với hàng thực phẩm, nhiều người mua yêu cầu container loại sạch dành cho hàng thực phẩm; nói rõ khi đặt chỗ để bãi cấp vỏ phù hợp, và vẫn tự kiểm lại khi nhận. Lót thêm tấm giấy hoặc màng sạch trên sàn và vách là biện pháp phổ biến khi đóng nông sản đóng bao.
Chụp ảnh container trước khi đóng ở cả bên trong lẫn bên ngoài, kèm số container. Nếu phát hiện lỗi, báo bãi đổi vỏ và giữ ảnh làm bằng chứng; đừng đóng hàng vào một vỏ có vấn đề chỉ vì đã muộn.
Lập sơ đồ xếp và tính số thùng trước khi lấy vỏ
Tính trước số thùng vào được một container giúp bạn đặt đúng loại và số container, báo người mua số lượng chính xác, và tránh tình trạng lấy vỏ về mới biết dư hàng hay thiếu chỗ. Kích thước lòng container 20 feet thường vào khoảng 5,9 m dài, 2,35 m rộng, 2,39 m cao; container 40 feet dài khoảng gấp đôi; loại 40 feet cao cao hơn khoảng 30 cm. Con số chính xác khác nhau chút theo hãng và đời container, nên lấy thông số của vỏ thực tế khi có thể.
Ví dụ giả định: thùng 50 × 40 × 40 cm xếp trong container 20 feet. Theo chiều dài xếp được 11 thùng, chiều rộng 5 thùng, chiều cao 5 lớp, tổng 275 thùng nếu xếp thẳng hàng không pallet. Xoay thùng theo hướng khác có thể cho con số khác; thử vài cách và nhớ chừa khe cho chèn lót, chừa khoảng trên cùng nếu hàng cần thông thoáng, và giới hạn số lớp theo sức chịu của thùng dưới cùng.
Khi dùng pallet, tính theo số pallet trước: kích thước pallet, chiều cao mỗi pallet sau khi xếp, có chồng pallet lên nhau được không. Pallet làm mất một phần thể tích nhưng đổi lại đóng và rút hàng nhanh, ít vỡ. Ghi sơ đồ xếp thành bản vẽ đơn giản theo lớp, đưa cho tổ đóng hàng, và giữ lại cùng ảnh chụp làm hồ sơ lô hàng.
Phân bố tải trọng: hàng nặng ở dưới, ở giữa, không dồn một đầu
Container có tải trọng tối đa ghi trên vỏ, nhưng điều đó không có nghĩa là có thể dồn toàn bộ tải vào một đoạn ngắn. Hàng phải trải đều theo chiều dài sàn, trọng tâm của khối hàng nằm gần giữa container và càng thấp càng tốt. Container dồn tải về một đầu khó nâng an toàn, làm xe kéo mất cân bằng, có thể bị cảng từ chối, và là mối nguy cho người làm việc quanh nó.
Quy tắc đơn giản: hàng nặng, chắc xếp dưới; hàng nhẹ, dễ vỡ xếp trên. Hàng lỏng trong thùng không xếp trên hàng khô dễ hỏng vì rò rỉ. Với lô hàng gồm nhiều loại, lập sơ đồ xếp trước trên giấy theo từng lớp, có tính trọng lượng mỗi đoạn, thay vì xếp theo thứ tự hàng ra khỏi kho.
Hàng nặng tập trung như máy móc, khối đá, cuộn kim loại cần đặt trên đà gỗ hay vật liệu phân tải để trải lực xuống sàn rộng hơn, vì sàn container có giới hạn chịu tải tập trung. Nếu không chắc, hỏi bên giao nhận hoặc người có kinh nghiệm chằng buộc hàng nặng. Đừng quên giới hạn tải trọng đường bộ: container đủ tải trọng theo vỏ có thể vẫn quá tải với xe kéo trên đường.
Chèn lót và chằng buộc: để hàng không xê dịch
Vì sao phải chèn. Trên biển, container chịu lắc ngang, dập dềnh và va đập khi bốc xếp; trên đường bộ, phanh gấp tạo lực dồn về phía trước. Hàng xếp lỏng sẽ xô vào nhau, vỡ thùng, đổ chồng, thậm chí đè lên cửa làm người mở cửa ở đầu nhập gặp nguy hiểm.
Lấp khoảng trống. Khoảng trống giữa các khối hàng và giữa hàng với vách được lấp bằng túi khí chèn hàng, đà gỗ, tấm xốp, tấm giấy định hình. Túi khí phải đúng loại, đúng kích thước khoảng trống và không đặt sát cửa làm cửa bật.
Chặn ở phía cửa. Lớp hàng cuối gần cửa nên có thanh chặn hoặc tấm chắn để khi mở cửa hàng không đổ ra. Đây là quy tắc an toàn cho người ở đầu nhập.
Chằng buộc. Hàng nặng, hàng trên pallet cao hoặc hàng có hình dạng không đều cần dây chằng gắn vào các móc chằng trong container. Dùng dây có tải trọng phù hợp, không buộc vào chỗ không thiết kế để chịu lực.
Gỗ chèn và kiểm dịch. Gỗ dùng để chèn, kê cũng là vật liệu đóng gói gỗ; nhiều nước nhập yêu cầu xử lý theo tiêu chuẩn quốc tế như với pallet gỗ. Dùng gỗ đã xử lý có dấu hợp lệ, hoặc vật liệu không phải gỗ.
Chống ẩm: hiện tượng đổ mồ hôi container
Hàng đi đường biển nhiều tuần qua các vùng khí hậu khác nhau dễ gặp hiện tượng ngưng tụ, trong ngành hay gọi là container đổ mồ hôi. Ban ngày container nóng lên, hơi ẩm từ hàng, bao bì, pallet gỗ, sàn gỗ bốc ra; ban đêm vách và trần nguội, hơi nước ngưng thành giọt rồi nhỏ xuống hàng. Thùng carton ướt mất sức chịu lực, hàng nông sản khô bị mốc, đồ gỗ, mây tre bị nấm.
Nguồn ẩm lớn nhất thường là chính hàng và vật liệu đóng gói, không phải không khí. Vì vậy biện pháp đầu tiên là đóng hàng khô: nông sản đạt độ ẩm yêu cầu, sản phẩm gỗ và mây tre sấy đạt, pallet và gỗ chèn khô, không đóng hàng trong trời mưa mà không che chắn. Đóng hàng xong để lâu dưới nắng rồi mới đi cũng làm tình trạng tệ hơn.
Biện pháp bổ sung gồm túi hút ẩm treo hoặc đặt trong container, tấm lót giấy thấm phủ trên lớp hàng trên cùng, bọc hàng nhạy ẩm bằng màng, và với một số hàng có thể chọn container thông gió. Số lượng túi hút ẩm phụ thuộc loại hàng, hành trình và mùa; nhà cung cấp túi hút ẩm thường có cách tính, nhưng nên kiểm bằng kết quả thực tế của các lô đầu.
VGM: hai phương pháp xác định trọng lượng toàn bộ
Theo sửa đổi của Công ước SOLAS áp dụng từ ngày 1/7/2016, container phải có trọng lượng toàn bộ đã xác minh (VGM) do người gửi hàng cung cấp trước khi xếp lên tàu. Có hai phương pháp được chấp nhận:
| Tiêu chí | Phương pháp 1 | Phương pháp 2 |
|---|---|---|
| Cách làm | Cân cả container đã đóng hàng và niêm phong trên cân đạt chuẩn | Cân từng kiện hàng, bao bì, pallet, vật liệu chèn rồi cộng với trọng lượng vỏ container |
| Hợp với | Hàng rời, nhiều loại kiện, xưởng gần trạm cân | Hàng đóng gói đồng đều, có quy trình cân được chấp nhận |
| Điều cần lưu ý | Dùng cân đã kiểm định; giữ phiếu cân | Không ước tính; trọng lượng vỏ lấy theo số ghi trên container |
| Ai ký xác nhận | Người gửi hàng hoặc người được uỷ quyền | Người gửi hàng hoặc người được uỷ quyền |
Phương pháp 2 có thể phải đáp ứng yêu cầu riêng của cơ quan có thẩm quyền ở nước xếp hàng; kiểm quy định hiện hành tại Việt Nam và yêu cầu của hãng tàu. Khai VGM sai lệch đáng kể so với thực tế có thể khiến container bị cân lại, bị giữ hoặc bị từ chối xếp tàu.
Niêm phong và ghi nhận cuối cùng
Niêm phong là bằng chứng container không bị mở từ khi bạn đóng tới khi người mua mở. Trình tự kết thúc một lần đóng hàng:
- Chụp ảnh lớp hàng cuối cùng sát cửa, thanh chặn và túi chèn đã đặt.
- Đóng cửa, khoá đúng thứ tự cửa, kiểm gioăng kín.
- Gắn niêm phong do hãng tàu cấp (hoặc niêm phong đạt tiêu chuẩn an ninh được chấp nhận) vào đúng vị trí trên cửa phải, chốt chặt.
- Chụp ảnh rõ số container và số niêm phong, cả hai trong một khung hình.
- Ghi số niêm phong vào phiếu đóng gói, gửi cho bên giao nhận để đưa vào tờ khai và hướng dẫn làm vận đơn.
- Lưu tất cả ảnh, phiếu cân, sơ đồ xếp hàng vào hồ sơ lô hàng.
Nếu cơ quan hải quan kiểm tra thực tế và cắt niêm phong, họ sẽ gắn niêm phong mới; hỏi bên giao nhận số niêm phong mới để cập nhật vào chứng từ, và báo người mua để họ đối chiếu đúng số khi container tới. Số niêm phong trên vận đơn không khớp với số trên cửa container khi tới nơi là chỗ người mua và giám định viên hỏi đầu tiên.
Một thói quen tốt cho xưởng nhỏ: lập sẵn một danh mục kiểm đóng hàng một trang, gồm các bước từ kiểm vỏ tới niêm phong, có chỗ ký của người phụ trách. Danh mục này rẻ, dễ dạy cho người mới, và biến kinh nghiệm của một người thành quy trình của cả xưởng.
Câu hỏi thường gặp
Tự đóng container tại xưởng hay đóng tại bãi tốt hơn?
Đóng tại xưởng giúp bạn kiểm soát việc xếp, chèn, ảnh chụp và giảm bốc xếp, nhưng cần sân đủ cho xe container vào và thiết bị nâng. Đóng tại bãi hoặc kho gần cảng tiện khi xưởng chật, đổi lại thêm một lần vận chuyển hàng rời và phải có người của bạn giám sát.
Một container 40 feet nên xếp tối đa bao nhiêu tấn?
Phụ thuộc tải trọng tối đa ghi trên vỏ, giới hạn tải trọng đường bộ ở Việt Nam và ở nước nhập, và quy định của hãng tàu. Con số thực tế thường thấp hơn tải trọng ghi trên vỏ; hỏi bên giao nhận cho tuyến cụ thể trước khi lên kế hoạch xếp.
Túi khí chèn hàng có tái sử dụng được không?
Một số loại được thiết kế để dùng nhiều lần, nhưng sau một hành trình có thể bị yếu hoặc thủng. Với hàng giá trị, dùng túi mới đúng loại và kích thước khoảng trống; đặt theo hướng dẫn của nhà sản xuất, không thổi quá áp suất.
Có cần thuê giám định khi đóng hàng không?
Không bắt buộc với mọi lô, nhưng người mua hoặc thư tín dụng có thể yêu cầu giấy giám định số lượng, quy cách hay giám sát đóng hàng. Ngay cả khi không bắt buộc, lô đầu với khách mới nên có ảnh, biên bản đóng hàng đầy đủ.
Pallet gỗ đóng container cần lưu ý gì?
Pallet và gỗ chèn thường phải được xử lý theo tiêu chuẩn quốc tế về vật liệu đóng gói gỗ và mang dấu hợp lệ khi đi nhiều thị trường. Pallet cũng phải khô để không thành nguồn ẩm trong container. Nếu không chắc, dùng pallet nhựa hoặc giấy.
Nếu hàng bị xô lệch khi tới nơi, người bán có chịu không?
Với container do người gửi tự đóng, tổn thất do xếp, chèn không đúng thường thuộc trách nhiệm người đóng và cũng hay bị bảo hiểm loại trừ. Ảnh chụp từng lớp và sơ đồ xếp là bằng chứng giúp làm rõ nguyên nhân khi có tranh chấp.