Hàng lẻ (LCL, viết tắt của Less than Container Load) là cách gửi lô hàng không đủ lấp một container: hàng của bạn được đưa vào kho gom (CFS), ghép chung container với hàng của nhiều chủ khác rồi mới lên tàu. Hàng nguyên container (FCL, Full Container Load) là bạn thuê trọn một container, tự đóng hàng và niêm phong. Với doanh nghiệp nhỏ, lô đầu tiên vài khối hàng gần như luôn đi LCL; khi lô hàng tiến gần nửa container 20 feet thì nên hỏi giá cả hai cách để so.
Chọn sai không làm hàng hỏng ngay, nhưng làm bạn trả tiền cho chỗ trống, hoặc để hàng qua tay quá nhiều lần bốc xếp. Bài này giải thích hai cách tính tiền, điểm hoà vốn, đường đi thật của một kiện hàng lẻ, và những rủi ro riêng của hàng ghép để bạn quyết định có căn cứ.
LCL và FCL khác nhau ở đâu
Hai cách khác nhau ở cách tính tiền, ai đóng hàng, hàng bị bốc xếp bao nhiêu lần và mất bao lâu. Bảng dưới đặt cạnh nhau những điểm người mới hay hỏi nhất.
| Tiêu chí | Hàng lẻ LCL | Nguyên container FCL |
|---|---|---|
| Đơn vị tính cước biển | Theo khối (m³) hoặc theo tấn, lấy số lớn hơn | Theo container (20 feet, 40 feet, 40 feet cao) |
| Ai đóng hàng vào container | Kho gom CFS của bên gom hàng | Chủ hàng, tại xưởng mình hoặc tại bãi |
| Số lần bốc xếp | Nhiều: xe về kho, kho vào container, rút ra ở kho đầu nhập | Ít: đóng một lần, mở một lần ở kho người mua |
| Thời gian tổng | Thường dài hơn vì chờ gom đủ hàng và rút hàng | Thường ngắn hơn, đi thẳng theo lịch tàu |
| Phí tại hai đầu | Có phí kho CFS, phí xử lý hàng lẻ | Có phí xếp dỡ container, phí chứng từ |
| Hợp với | Lô vài khối, hàng mẫu số lượng lớn, đơn thử | Lô đều đặn, hàng nặng, hàng dễ vỡ cần ít bốc xếp |
Điểm hay bị bỏ qua: với hàng lẻ, rủi ro không chỉ nằm ở hàng của bạn. Một kiện hàng ẩm, có mùi hay đóng kém của chủ khác đặt cạnh có thể làm hỏng hàng của bạn, và một lô khai sai trong cùng container có thể kéo cả container vào kiểm tra, làm chậm hàng của mọi người.
Cước hàng lẻ được tính thế nào: khối, tấn và mức tối thiểu
Bên gom hàng thường tính cước biển hàng lẻ theo đơn vị gọi là W/M (weight or measurement): so số khối và số tấn của lô hàng, lấy con số lớn hơn. Quy ước phổ biến là một mét khối tương đương một tấn, nên hàng nhẹ mà cồng kềnh như đồ mây tre, gối, thú bông bị tính theo khối, còn hàng nặng như đá, gốm đặc, gạo bị tính theo tấn. Cách quy đổi cụ thể có thể khác nhau giữa các tuyến, nên hỏi rõ khi nhận báo giá.
Hầu hết bên gom hàng có mức tối thiểu, thường là một khối: lô của bạn chỉ 0,4 khối vẫn có thể bị tính như một khối. Ngoài cước biển, hàng lẻ còn chịu các khoản theo khối hoặc theo lô tại kho đầu xuất và kho đầu nhập, như phí kho CFS, phí xử lý, phí chứng từ. Vì vậy khi so hai báo giá, đừng chỉ nhìn dòng cước biển; hãy cộng tất cả các dòng cho đúng số khối lô hàng của mình rồi mới so.
Ví dụ giả định: lô 3,2 khối nặng 900 kg. Theo khối là 3,2, theo tấn là 0,9, nên cước tính trên 3,2. Nếu bạn đóng lại thùng gọn hơn, xếp chặt hơn và giảm còn 2,7 khối, số tiền cước theo khối giảm theo tỷ lệ. Với hàng lẻ, đo kích thước thùng chính xác đến từng centimet và đóng thùng vừa khít là cách tiết kiệm thật, không cần mặc cả.
Điểm hoà vốn: khi nào nên chuyển sang thuê nguyên container
Không có con số cố định vì giá cước thay đổi theo tuyến và theo mùa, nhưng có cách tính để tự tìm điểm hoà vốn mỗi lần. Lấy tổng chi phí đi LCL cho lô hàng (cước theo khối cộng mọi phí theo khối và theo lô ở hai đầu), rồi so với tổng chi phí đi một container 20 feet cùng tuyến (cước container cộng phí xếp dỡ, phí chứng từ, tiền kéo container từ bãi về xưởng và trả lại). Khi tổng LCL vượt tổng FCL, thuê nguyên container rẻ hơn dù container còn trống.
Ví dụ giả định: một tuyến có tổng chi phí LCL tương đương 1 đơn vị tiền cho mỗi khối, còn tổng chi phí một container 20 feet tương đương 14 đơn vị. Lô dưới 14 khối thì LCL có lợi về tiền; từ 14 khối trở lên thì FCL có lợi, dù container 20 feet chứa được khoảng hai mươi lăm đến gần ba mươi khối hàng thực tế. Nhiều người ngạc nhiên vì điểm hoà vốn thường nằm ở khoảng nửa container chứ không phải gần đầy.
Tiền không phải tiêu chí duy nhất. Hàng dễ vỡ, hàng thực phẩm cần sạch mùi, hàng giá trị cao thường đáng đi FCL sớm hơn điểm hoà vốn, vì ít bốc xếp và không chung chỗ với hàng lạ. Ngược lại, khi người mua chưa chắc sẽ đặt tiếp, đi LCL vài lô đầu giữ cho bạn khỏi trả tiền cho khoảng trống chỉ để có cảm giác chuyên nghiệp.
Đường đi của một lô hàng lẻ, từ xưởng tới kho người mua
Hiểu đường đi giúp bạn biết lúc nào phải có mặt, giấy nào phải xong trước giờ nào. Một lô hàng lẻ đường biển thường qua các bước sau, thứ tự có thể khác chút tuỳ bên gom hàng.
- Đặt chỗ với bên gom hàng (thường là một công ty giao nhận), khai số kiện, số khối, trọng lượng, loại hàng; nhận xác nhận đặt chỗ ghi kho CFS phải giao hàng tới và giờ chót nhận hàng.
- Đóng thùng, ghi ký mã hiệu đầy đủ trên mọi mặt cần thiết, vì hàng sẽ nằm lẫn với hàng người khác; kiện nào không có ký mã hiệu rõ là kiện dễ thất lạc nhất.
- Chở hàng tới kho CFS trước giờ chót; kho cân, đo lại và lập phiếu nhập kho. Số khối kho đo là số tính tiền, nên giữ biên bản đo và hỏi ngay nếu lệch nhiều so với số bạn khai.
- Làm thủ tục hải quan xuất khẩu cho lô hàng, tự làm hoặc thuê; hàng chỉ được đóng vào container khi đã thông quan hoặc đủ điều kiện theo quy định.
- Kho đóng chung container với hàng của các chủ khác, niêm phong, đưa ra cảng theo lịch tàu.
- Bên gom hàng phát vận đơn của họ (vận đơn nhà) cho bạn; bạn gửi bộ chứng từ cho người mua theo điều khoản thanh toán.
- Ở cảng đến, container được đưa về kho CFS đầu nhập, rút hàng, chia lô; người mua làm thủ tục nhập khẩu và nhận hàng tại kho.
Mỗi bước thêm vào là một chỗ có thể chậm. Hàng lẻ thường mất thêm vài ngày ở hai đầu so với FCL cùng tuyến, nên khi hẹn ngày giao với người mua, đừng lấy thời gian tàu chạy làm thời gian giao hàng.
Rủi ro riêng của hàng ghép và cách giảm
Phần lớn sự cố hàng lẻ không đến từ biển mà đến từ bốc xếp và từ hàng của người khác. Những biện pháp dưới đây không tốn nhiều mà giảm đáng kể khả năng có chuyện.
- Thùng chịu lực thật: hàng lẻ có thể bị chồng hàng nặng của người khác lên trên; thùng carton ba lớp đủ cho xe tải nội địa có thể không đủ cho container ghép, nên cân nhắc thùng năm lớp hoặc đóng pallet có nẹp góc.
- Đóng pallet và quấn màng: gom các thùng nhỏ thành một khối trên pallet giúp ít kiện rời, ít thất lạc, xe nâng xử lý nhẹ tay hơn; pallet gỗ phải đáp ứng yêu cầu xử lý gỗ của nước nhập.
- Ký mã hiệu và đếm kiện: ghi số thứ tự kiện dạng 1/12, 2/12 để cả kho đầu xuất và đầu nhập đếm được; chụp ảnh từng mặt kiện trước khi giao.
- Khai đúng hàng: khai rõ hàng có mùi, có pin, có chất lỏng hay không; bên gom hàng cần biết để không xếp cạnh hàng kỵ nhau, và khai sai có thể khiến cả container bị giữ.
- Hàng thực phẩm: hỏi bên gom hàng có xếp chung với hoá chất, phân bón hay hàng có mùi không; nếu không trả lời được, cân nhắc đi FCL hoặc tuyến khác.
- Bảo hiểm: hàng lẻ qua nhiều tay nên càng nên có bảo hiểm hàng hoá, kể cả khi lô nhỏ.
Không biện pháp nào loại bỏ hết rủi ro, nhưng ảnh chụp và biên bản ở từng mốc sẽ là chứng cứ quyết định nếu phải khiếu nại sau này.
Hàng lẻ đường biển, hàng không hay chuyển phát: ba lựa chọn cho lô nhỏ
Với lô dưới một khối, hàng lẻ đường biển không còn rẻ một cách hiển nhiên, vì mức tối thiểu và các phí theo lô ở hai đầu chiếm phần lớn tổng tiền. Lúc đó cần đặt cạnh nhau ba lựa chọn: hàng lẻ đường biển, hàng không qua một công ty giao nhận, và chuyển phát nhanh quốc tế giao tận cửa.
Nguyên tắc chung: càng nhỏ, càng nhẹ, càng gấp thì chuyển phát nhanh càng hợp; lô vài chục đến vài trăm ký cần đi nhanh thì hàng không hợp; lô từ khoảng một khối trở lên, không gấp, thì hàng lẻ đường biển thường rẻ nhất. Nhưng đừng quên chi phí phía người mua: với hàng lẻ đường biển, người mua phải tự làm thủ tục nhập và đến kho nhận, còn chuyển phát có thể giao tận cửa và lo luôn thủ tục, điều mà người mua nhỏ thường đánh giá cao.
Cách làm thực tế là hỏi giá trọn gói tới tay người mua cho cả ba cách, ghi rõ điều kiện giao hàng (ai trả phí đầu nhập, ai trả thuế nhập khẩu), rồi so tổng chi phí và tổng thời gian. Lô đầu tiên có thể đáng đi nhanh hơn một chút để người mua kịp nhận hàng thử, dù tốn hơn, vì đó là lô quyết định có đơn thứ hai hay không.
Hỏi gì khi nhận báo giá hàng lẻ
Báo giá tính tới đâu? Chỉ cước biển từ cảng tới cảng, hay đã gồm phí kho CFS hai đầu, phí chứng từ, phí khai báo trước cho hải quan nước nhập (một số nước như Mỹ, EU, Nhật yêu cầu khai thông tin hàng trước khi xếp tàu). Yêu cầu bên báo giá ghi từng dòng.
Ai trả phí đầu nhập? Phí kho CFS đầu nhập thường do người nhận trả; nếu người mua bất ngờ với khoản này, quan hệ có thể sứt mẻ ngay lô đầu. Nói rõ với người mua trước.
Tần suất đóng container? Bên gom hàng có đóng container đi tuyến đó hằng tuần hay chỉ khi gom đủ hàng; tuyến ít hàng có thể chờ lâu.
Đi thẳng hay chuyển tải? Hàng lẻ đi qua cảng trung chuyển có thêm một lần rút, đóng lại hoặc chuyển container; mỗi lần là một rủi ro và vài ngày.
Thời gian tổng tính từ khi nào tới khi nào? Từ giờ chót giao hàng vào kho tới khi hàng sẵn sàng nhận ở kho đầu nhập, không chỉ thời gian tàu chạy.
Câu hỏi thường gặp
Hàng lẻ LCL tối thiểu bao nhiêu khối thì gửi được?
Không có mức cấm gửi, nhưng hầu hết bên gom hàng tính tối thiểu một khối cho cước biển và có phí theo lô cố định ở hai đầu. Vì vậy lô vài chục ký vẫn gửi được bằng hàng lẻ nhưng thường không rẻ hơn hàng không hay chuyển phát; bạn nên hỏi giá cả ba cách để so.
Một container 20 feet chứa được bao nhiêu khối hàng?
Thể tích bên trong container 20 feet thường khoảng trên ba mươi khối, nhưng khi xếp thùng thực tế, chừa khe và đóng pallet, lượng hàng chứa được thường thấp hơn đáng kể. Container 40 feet chứa khoảng gấp đôi. Kích thước chính xác khác nhau theo hãng, nên lấy thông số từ hãng tàu hoặc bên giao nhận.
Hàng lẻ có làm thủ tục hải quan riêng cho lô của mình không?
Có. Mỗi chủ hàng trong container ghép làm tờ khai xuất khẩu riêng cho lô của mình. Ở đầu nhập, người mua cũng làm thủ tục nhập khẩu riêng. Một lô của chủ khác bị kiểm tra vẫn có thể làm chậm việc rút hàng của cả container.
Có nên đóng pallet cho hàng lẻ không?
Thường là nên, nhất là khi lô có nhiều thùng nhỏ: ít kiện rời, ít thất lạc, xe nâng xử lý dễ hơn. Đổi lại pallet chiếm thêm thể tích và phải đáp ứng quy định xử lý gỗ của nước nhập, hoặc dùng pallet nhựa, pallet giấy. Hỏi người mua kho bên đó có nhận pallet kích thước nào.
Vận đơn hàng lẻ khác vận đơn nguyên container thế nào?
Với hàng lẻ, bạn thường nhận vận đơn do bên gom hàng phát (vận đơn nhà), còn hãng tàu phát vận đơn chủ cho bên gom hàng. Về nội dung, vận đơn nhà vẫn ghi người gửi, người nhận, mô tả hàng, số kiện. Nếu thanh toán bằng thư tín dụng, kiểm xem thư tín dụng có chấp nhận vận đơn của bên giao nhận không.
Hàng lẻ có bị chậm hơn nguyên container nhiều không?
Thường chậm hơn vài ngày ở mỗi đầu vì phải chờ gom và rút hàng tại kho, chưa kể tuyến có chuyển tải. Mức chênh khác nhau theo tuyến và bên gom hàng; hỏi thời gian tổng từ kho tới kho để hẹn ngày giao với người mua cho đúng.