Hàng thực phẩm và hàng tiêu dùng Việt bán ở Nhật, Hàn Quốc, Trung Quốc và các nước vùng Vịnh đều phải có nhãn bằng ngôn ngữ nước nhập; cách phổ biến là giữ bao bì gốc rồi dán nhãn phụ (nhãn dịch) bằng tiếng Nhật, Hàn, Trung hoặc Ả Rập. Ai dán và dán khi nào tuỳ nước: có nơi nhà nhập khẩu dán ở kho sau khi hàng về, có nơi yêu cầu nhãn đúng phải có trước khi kiểm tra thông quan. Phần việc của người bán Việt Nam là cung cấp đủ, đúng thông tin để nhãn phụ không sai, và chừa chỗ trên bao bì để dán.
Nhãn phụ sai không chỉ là lỗi dịch. Thành phần thiếu, chất gây dị ứng không khai theo danh sách nước nhập, hạn dùng sai định dạng có thể làm hàng bị giữ, phải dán lại hoặc thu hồi. Bài này đi qua bốn thị trường, nêu điểm riêng của từng nơi ở mức nguyên lý, và bộ thông tin bạn nên chuẩn bị cho mọi nhà nhập khẩu. Quy định từng nước thay đổi theo thời gian, bạn kiểm văn bản hiện hành và hỏi nhà nhập khẩu trước mỗi sản phẩm mới.
Nhãn phụ là gì, khác gì làm bao bì riêng cho từng nước
Nhãn phụ là nhãn dán thêm lên bao bì gốc, thể hiện thông tin bắt buộc bằng ngôn ngữ nước bán. Cách này hợp với doanh nghiệp nhỏ vì một mẫu bao bì dùng cho nhiều thị trường, chỉ đổi nhãn dán. Khi số lượng bán ở một nước đủ lớn, người mua thường chuyển sang in thẳng bao bì riêng bằng ngôn ngữ nước họ.
Nhãn phụ phải tuân theo quy định ghi nhãn của nước nhập như một nhãn đầy đủ: đủ nội dung, cỡ chữ, vị trí. Nó không được che mất thông tin quan trọng của nhãn gốc mà luật nước đó yêu cầu giữ, và thông tin trên nhãn phụ phải khớp với nhãn gốc. Một bao bì có nhãn gốc ghi 200 g và nhãn phụ ghi 250 g là hàng ghi nhãn sai, bất kể ai dán.
Vì nhãn phụ dán sau, bao bì gốc cần có vùng nền trơn đủ rộng ở mặt sau hoặc mặt bên để dán, không có nếp gấp, không quá cong. Khi thiết kế bao bì cho hàng xuất nhiều nước, hãy chừa vùng này ngay từ đầu, và chọn bề mặt mà keo nhãn dán bám được lâu trong điều kiện lạnh, ẩm.
Bốn thị trường: điểm riêng cần biết
Bảng dưới chỉ nêu những điểm khác biệt hay gặp, ở mức nguyên lý; chi tiết từng nhóm hàng phải đối chiếu quy định hiện hành của nước nhập:
| Thị trường | Ngôn ngữ, khung quy định | Điểm hay vướng | Ai thường dán |
|---|---|---|---|
| Nhật Bản | Tiếng Nhật; Luật Ghi nhãn thực phẩm và tiêu chuẩn ghi nhãn đi kèm | Danh sách chất gây dị ứng bắt buộc riêng (có cả kiều mạch, cua, óc chó); phân biệt hạn ngon (best before) và hạn an toàn (use by); tên nhà nhập khẩu | Nhà nhập khẩu, trước khi bán |
| Hàn Quốc | Tiếng Hàn; tiêu chuẩn ghi nhãn của cơ quan an toàn thực phẩm và dược phẩm | Danh sách chất gây dị ứng riêng; cách ghi hạn dùng; yêu cầu thông tin nhà nhập khẩu | Nhà nhập khẩu, thường trước khi kiểm tra nhập khẩu |
| Trung Quốc | Tiếng Trung giản thể; tiêu chuẩn quốc gia về ghi nhãn thực phẩm bao gói sẵn (GB 7718) và nhãn dinh dưỡng | Nhãn tiếng Trung phải có trước khi hàng được kiểm tra nhập khẩu; mã đăng ký nhà sản xuất nước ngoài với hải quan Trung Quốc phải thể hiện trên bao bì | Thường dán ở nước xuất hoặc kho ngoại quan trước khi kiểm |
| Các nước vùng Vịnh | Tiếng Ả Rập (thường kèm tiếng Anh); tiêu chuẩn ghi nhãn thực phẩm bao gói của tổ chức tiêu chuẩn vùng Vịnh | Bắt buộc cả ngày sản xuất và hạn dùng; định dạng ngày theo quy định; hạn dùng còn lại khi nhập khẩu có thể bị xét | Nhà nhập khẩu hoặc dán từ nước xuất theo yêu cầu |
Điểm chung là danh sách chất gây dị ứng mỗi nước một khác. Một sản phẩm có tôm, cua, lúa mì, sữa có thể phải khai khác nhau ở Nhật, Hàn, Trung Quốc so với ở Mỹ hay EU. Vì vậy bộ thông tin bạn gửi đi nên liệt kê đầy đủ mọi thành phần và nguồn gốc của chúng, để nhà nhập khẩu tự đối chiếu theo danh sách nước họ.
Nhật Bản: vì sao nhà nhập khẩu hỏi rất kỹ
Người chịu trách nhiệm là nhà nhập khẩu. Trên nhãn hàng nhập khẩu ở Nhật, tên và địa chỉ nhà nhập khẩu được ghi như bên chịu trách nhiệm, kèm nước xuất xứ. Vì họ chịu trách nhiệm trước người tiêu dùng Nhật, họ thường gửi bảng câu hỏi dài về từng nguyên liệu, cả phụ gia mang theo từ nguyên liệu phụ.
Phụ gia theo danh mục được phép của Nhật. Một số phụ gia được dùng ở Việt Nam có thể không có trong danh mục được phép của Nhật, hoặc bị giới hạn khác. Đây không phải chuyện nhãn mà là chuyện hàng có nhập được hay không, nhưng nó thường lộ ra lúc làm nhãn phụ.
Hai kiểu hạn dùng. Nhật phân biệt hạn dùng ngon nhất cho hàng bảo quản lâu và hạn dùng an toàn cho hàng dễ hỏng. Bạn cần cho nhà nhập khẩu biết sản phẩm thuộc kiểu nào, căn cứ thử nghiệm thời hạn sử dụng ra sao.
Chi tiết nhỏ nhưng bị soi. Khối lượng tịnh lệch, mã lô in mờ, nhãn gốc tiếng Việt có câu tuyên bố công dụng mà nhãn phụ không thể dịch cho hợp lệ, đều là lý do bị yêu cầu sửa. Nhà nhập khẩu Nhật thường gửi danh sách sửa rất chi tiết; làm theo đủ một lần đỡ hơn trả lời nhiều vòng.
Hàn Quốc: những điểm cần hỏi trước
Danh sách chất gây dị ứng dài hơn nhiều nước. Ngoài các nhóm quen thuộc, danh sách của Hàn Quốc có cả một số loại thịt, quả và hải sản mà nhãn EU hay Mỹ không đòi khai riêng. Sản phẩm có thịt heo, cà chua, đào, mực, các loại nhuyễn thể cần được nhà nhập khẩu đối chiếu kỹ.
Nhãn hàng nhập khẩu có dòng riêng. Nhãn hàng thực phẩm nhập khẩu ở Hàn Quốc thường có dòng xác định đây là hàng nhập khẩu, kèm tên và địa chỉ nhà nhập khẩu. Nhãn phụ thiếu dòng này hoặc ghi sai tên pháp nhân có thể bị yêu cầu sửa khi kiểm tra nhập khẩu.
Kiểm nhãn gắn với khai báo nhập khẩu. Nhãn tiếng Hàn được xem xét trong quá trình khai báo và kiểm tra nhập khẩu thực phẩm, nên thời điểm dán thường sớm, trước khi hàng được thông quan. Hỏi nhà nhập khẩu họ muốn dán ở Việt Nam hay tại kho bên đó để bạn chuẩn bị nhãn và nhân công.
Trung Quốc và vùng Vịnh: nhãn phải sẵn trước khi kiểm
Với Trung Quốc, thực phẩm bao gói sẵn nhập khẩu phải có nhãn tiếng Trung đáp ứng tiêu chuẩn quốc gia khi hàng được kiểm tra nhập khẩu, nên nhãn phụ thường phải dán xong trước khi hàng được kiểm, ở nước xuất hoặc trong kho ngoại quan. Ngoài ra, nhà sản xuất thực phẩm nước ngoài phải đăng ký với hải quan Trung Quốc theo quy định áp dụng từ năm 2022, và số đăng ký phải thể hiện trên bao bì. Phần đăng ký thuộc chuyên mục tiêu chuẩn và chứng nhận; ở đây bạn chỉ cần nhớ chừa chỗ và in đúng số.
Tiêu chuẩn ghi nhãn của Trung Quốc được sửa đổi theo thời gian, có phiên bản mới với thời gian chuyển tiếp. Nhà nhập khẩu và đại lý thông quan ở Trung Quốc là nguồn cập nhật nhanh nhất; khi họ gửi mẫu nhãn tiếng Trung, bạn kiểm lại từng con số so với sản phẩm thật trước khi in.
Với các nước vùng Vịnh, nhãn tiếng Ả Rập là bắt buộc, có thể song ngữ. Ngày sản xuất và hạn dùng đều phải thể hiện, theo định dạng quy định, và một số nước xét thời hạn sử dụng còn lại tại thời điểm nhập. Hàng chạy chậm, nằm kho lâu ở Việt Nam trước khi xuất có thể không đạt yêu cầu này. Với thực phẩm có thành phần động vật, chứng nhận Halal là yêu cầu riêng, thuộc chuyên mục tiêu chuẩn.
Ở cả hai thị trường, nhãn dán ở nước xuất phải đi qua hành trình biển, nên chọn giấy nhãn và keo chịu ẩm, dán thẳng, không nhăn, không che mã vạch gốc nếu mã đó còn dùng.
Bộ thông tin sản phẩm gửi cho mọi nhà nhập khẩu
Thay vì trả lời từng câu hỏi lẻ, hãy lập một bộ thông tin sản phẩm cố định cho mỗi mã hàng, cập nhật mỗi khi đổi công thức. Bộ này gồm:
- Tên sản phẩm bằng tiếng Việt và tiếng Anh, mô tả cách chế biến, cách dùng.
- Danh sách thành phần đầy đủ theo tỷ lệ phần trăm, kể cả thành phần con của nguyên liệu phụ (nước tương, gia vị trộn sẵn), tên phụ gia và chức năng.
- Thông tin chất gây dị ứng theo danh sách rộng nhất bạn biết, nêu cả nguy cơ nhiễm chéo trên dây chuyền.
- Bảng dinh dưỡng từ phân tích, ghi rõ trên 100 g và đơn vị.
- Khối lượng tịnh, khối lượng cái nếu có, kích thước bao bì, vật liệu bao bì.
- Điều kiện bảo quản, thời hạn sử dụng và căn cứ xác định (thử nghiệm thời hạn), loại hạn dùng.
- Cách đọc mã lô, ngày sản xuất, hạn dùng in trên bao bì gốc.
- Tên, địa chỉ nhà sản xuất, xuất xứ, mã đăng ký với cơ quan nước nhập nếu có.
- Ảnh chụp tất cả các mặt bao bì gốc, chỉ rõ vùng để dán nhãn phụ.
Bộ thông tin này đồng thời là nền cho nhãn EU, nhãn Mỹ và hồ sơ bán hàng khác. Lưu thành tệp có số phiên bản, gửi đi kèm ngày cập nhật, để nhà nhập khẩu biết họ đang làm nhãn theo bản nào.
Phối hợp làm nhãn phụ với nhà nhập khẩu
Trình tự gợi ý cho lô hàng đầu tiên vào một thị trường mới:
- Hỏi nhà nhập khẩu ai dán nhãn phụ, dán ở đâu (tại xưởng, kho ngoại quan, kho nước nhập) và trước hay sau kiểm tra nhập khẩu.
- Gửi bộ thông tin sản phẩm và mẫu bao bì thật.
- Nhận bản nháp nhãn phụ bằng ngôn ngữ nước nhập, nhờ người biết tiếng kiểm các con số, tên thành phần, chất gây dị ứng so với bộ thông tin.
- Nếu xưởng dán, thống nhất khổ nhãn, vật liệu, vị trí dán, số lượng nhãn dư cho hao hụt.
- Dán thử trên vài sản phẩm, để trong điều kiện lạnh, ẩm vài ngày kiểm độ bám.
- Chụp ảnh sản phẩm đã dán nhãn phụ gửi nhà nhập khẩu duyệt trước khi dán cả lô.
- Lưu bản nhãn phụ đã duyệt cùng hồ sơ lô hàng, để đối chiếu khi có khiếu nại.
Nếu nhà nhập khẩu tự dán, bạn vẫn nên xin ảnh nhãn phụ cuối cùng. Khi có sự cố ở thị trường đó, người tiêu dùng và cơ quan nước nhập nhìn thấy nhãn phụ trước tiên, và thông tin sai trên đó vẫn có thể bị truy ngược về sản phẩm của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Có thể tự dịch nhãn phụ bằng công cụ dịch máy không?
Không nên. Tên thành phần, phụ gia, chất gây dị ứng có thuật ngữ chuẩn theo quy định từng nước, dịch máy dễ sai hoặc dùng từ không được chấp nhận. Bản nhãn phụ nên do nhà nhập khẩu hoặc người bản ngữ trong nghề soạn, còn bạn kiểm các con số và thành phần.
Nhãn phụ dán đè lên nhãn tiếng Việt có được không?
Được trong nhiều trường hợp, miễn nhãn phụ đủ thông tin bắt buộc và không che mất những thông tin mà nước nhập yêu cầu giữ trên nhãn gốc. Tốt nhất là chừa vùng trống trên bao bì gốc để dán, khỏi phải che phần nào.
Hàng sang Trung Quốc dán nhãn tiếng Trung ở đâu?
Thông thường nhãn tiếng Trung phải có khi hàng được kiểm tra nhập khẩu, nên dán ở nước xuất hoặc trong kho ngoại quan trước khi kiểm. Cách làm cụ thể tuỳ nhóm hàng và hướng dẫn hiện hành, nên hỏi nhà nhập khẩu hoặc đại lý thông quan.
Danh sách chất gây dị ứng của Nhật có giống EU không?
Không giống. Nhật có danh sách bắt buộc riêng, gồm cả kiều mạch, cua, óc chó, và một danh sách khuyến khích ghi. Vì vậy cần liệt kê đầy đủ thành phần để nhà nhập khẩu đối chiếu theo danh sách của Nhật, không lấy nguyên phần khai dị ứng của nhãn EU.
Hàng sang vùng Vịnh cần còn hạn dùng bao lâu?
Một số nước vùng Vịnh xét thời hạn sử dụng còn lại khi hàng nhập khẩu, mức yêu cầu tuỳ nhóm hàng và quy định từng nước. Hỏi nhà nhập khẩu yêu cầu cụ thể trước khi sản xuất, và tránh để hàng nằm kho lâu ở Việt Nam trước khi xuất.
Ai chịu trách nhiệm khi nhãn phụ ghi sai?
Bên làm và dán nhãn phụ thường chịu trách nhiệm trước cơ quan nước nhập. Nhưng nếu sai do thông tin bạn cung cấp sai hoặc thiếu, nhà nhập khẩu có thể đòi bồi thường theo hợp đồng. Bộ thông tin sản phẩm có phiên bản và văn bản duyệt nhãn là bằng chứng bảo vệ cả hai bên.