Thực phẩm đóng gói sẵn bán tới người tiêu dùng ở Liên minh châu Âu phải ghi đủ 12 nhóm nội dung theo Quy định (EU) số 1169/2011 về cung cấp thông tin thực phẩm cho người tiêu dùng: tên thực phẩm, danh sách thành phần, chất gây dị ứng, định lượng thành phần nêu bật, khối lượng tịnh, hạn dùng, điều kiện bảo quản, tên và địa chỉ doanh nghiệp chịu trách nhiệm, xuất xứ khi bắt buộc, hướng dẫn sử dụng khi cần, độ cồn với đồ uống trên 1,2% và bảng dinh dưỡng. Chữ phải bằng ngôn ngữ người tiêu dùng nước bán dễ hiểu, thường là ngôn ngữ chính thức của nước đó.
Phần khó với doanh nghiệp nhỏ không nằm ở danh sách mà ở chi tiết: chất gây dị ứng phải in nổi bật ngay trong danh sách thành phần, cỡ chữ có mức tối thiểu, và tên trên nhãn phải là doanh nghiệp ở trong EU hoặc nhà nhập khẩu. Bài này đi qua từng mục theo thứ tự bạn sẽ gặp khi dựng một nhãn, kèm các lỗi khiến người mua châu Âu trả bản thiết kế về sửa. Quy định có thể được sửa đổi, nên bản cuối cùng luôn đối chiếu văn bản hợp nhất hiện hành và ý kiến nhà nhập khẩu.
Mười hai nội dung bắt buộc theo Điều 9 của Quy định 1169/2011
Điều 9 của quy định liệt kê các nội dung bắt buộc từ điểm (a) đến điểm (l). Đọc lướt thì giống nhãn trong nước, nhưng mỗi mục có cách hiểu riêng ở châu Âu:
- Tên thực phẩm: tên theo luật nếu có, nếu không thì tên thông dụng hoặc tên mô tả đủ để người mua biết đó là gì. Tên thương mại hay tên đặt cho vui không thay được tên mô tả.
- Danh sách thành phần: xếp theo khối lượng giảm dần tại thời điểm sản xuất, có tiêu đề rõ ràng, phụ gia ghi theo tên nhóm chức năng kèm tên riêng hoặc mã E.
- Chất gây dị ứng: 14 nhóm trong Phụ lục II, làm nổi bật trong danh sách thành phần.
- Định lượng thành phần (QUID): khi một thành phần có trong tên, được nhấn mạnh bằng chữ hoặc hình, hoặc là đặc trưng của sản phẩm.
- Khối lượng tịnh: đơn vị mét hệ, với hàng ngâm trong chất lỏng phải ghi thêm khối lượng cái.
- Hạn dùng: "best before" cho hàng bền, "use by" cho hàng dễ hỏng về mặt vi sinh.
- Điều kiện bảo quản và sử dụng khi cần, ví dụ bảo quản lạnh sau khi mở.
- Tên và địa chỉ doanh nghiệp thực phẩm chịu trách nhiệm, nói kỹ ở mục sau.
- Nước xuất xứ hoặc nơi xuất phát khi thiếu nó dễ gây hiểu lầm, hoặc khi luật riêng của nhóm hàng đòi.
- Hướng dẫn sử dụng nếu thiếu thì khó dùng đúng, ví dụ bột cần pha theo tỷ lệ.
- Độ cồn thực tế với đồ uống có trên 1,2% thể tích cồn.
- Bảng dinh dưỡng, trừ các nhóm được miễn trong Phụ lục V.
Ngoài 12 mục này, mỗi lô còn phải có mã lô để truy vết theo quy định riêng về nhận diện lô hàng. Nhiều doanh nghiệp in đủ 12 mục nhưng quên mã lô, hoặc in mã lô bằng mực phun nhòe không đọc được sau vài tuần đi biển.
Chất gây dị ứng: 14 nhóm và cách làm nổi bật
Danh sách 14 nhóm. Ngũ cốc chứa gluten, giáp xác, trứng, cá, đậu phộng, đậu nành, sữa, các loại hạt cây (hạnh nhân, hạt điều, óc chó, hồ trăn…), cần tây, mù tạt, mè, sulfit và lưu huỳnh đioxit trên 10 mg/kg hoặc 10 mg/lít, đậu lupin, động vật thân mềm. Hạt điều nằm trong nhóm hạt cây, nên mọi sản phẩm có điều của Việt Nam đều phải xử lý mục này.
Làm nổi bật ngay trong danh sách thành phần. Cách phổ biến là in đậm, in hoa hoặc đổi màu tên chất gây dị ứng, ví dụ "bột mì (lúa mì)". Một dòng "Chứa: …" riêng ở cuối không thay được việc làm nổi bật trong danh sách, vì quy định yêu cầu thông tin nằm trong danh sách thành phần.
Thành phần ẩn trong nguyên liệu phụ. Nước tương có lúa mì và đậu nành, nước mắm có cá, bánh tráng có thể có bột mì, tôm khô là giáp xác. Bạn cần phiếu thông số của từng nguyên liệu mua vào để không sót.
Câu "có thể chứa". Quy định chung chưa có mẫu bắt buộc cho cảnh báo nhiễm chéo; nếu dùng thì phải dựa trên đánh giá rủi ro thật của dây chuyền, không ghi tràn lan cho chắc. Người mua châu Âu thường hỏi bạn cơ sở của câu này.
Tên và địa chỉ trên nhãn: vì sao thường không phải tên xưởng Việt Nam
Quy định giao trách nhiệm thông tin cho doanh nghiệp thực phẩm mà sản phẩm được bán dưới tên của họ; nếu doanh nghiệp đó không ở trong EU thì là nhà nhập khẩu vào thị trường EU. Hệ quả thực tế: nhãn bán lẻ ở châu Âu gần như luôn mang tên và địa chỉ một công ty trong EU, còn tên xưởng ở Việt Nam có thể có hoặc không, tuỳ thoả thuận.
Điều này ảnh hưởng tới cách bạn làm việc với người mua. Trước khi thiết kế, hỏi rõ ai là bên chịu trách nhiệm ghi trên nhãn, địa chỉ ghi thế nào, và bên đó có duyệt bản cuối không. Đừng tự in tên một công ty châu Âu lên nhãn khi chưa có xác nhận bằng văn bản, vì in nhầm thì cả lô bao bì thành phế phẩm.
Xuất xứ là chuyện khác với tên doanh nghiệp. Khi nhãn có tên công ty Đức mà không nói gì về nơi làm ra, người mua có thể hiểu nhầm là hàng Đức; đó là trường hợp quy định đòi ghi nước xuất xứ. Một số nhóm hàng như mật ong, trái cây tươi, thủy sản còn có luật riêng bắt ghi xuất xứ, nên với hàng Việt cách an toàn là ghi rõ "Product of Vietnam" hoặc tương đương bằng ngôn ngữ nước bán.
Bảng dinh dưỡng EU khác bảng dinh dưỡng Mỹ và Việt Nam ở đâu
Doanh nghiệp làm hàng cho nhiều thị trường hay dùng chung một bảng cho tiện, và đó là lỗi bị trả lại nhiều nhất. Bảng EU có cấu trúc riêng:
| Điểm | Nhãn bán ở EU | Thói quen dễ sai |
|---|---|---|
| Đơn vị tính | Bắt buộc trên 100 g hoặc 100 ml; theo khẩu phần chỉ là thêm | Chỉ ghi theo khẩu phần như nhãn Mỹ |
| Bảy chỉ tiêu bắt buộc | Năng lượng (kJ và kcal), chất béo, chất béo bão hoà, carbohydrate, đường, đạm, muối | Ghi natri thay cho muối |
| Năng lượng | Hai đơn vị kJ và kcal | Chỉ ghi kcal |
| Thứ tự | Theo đúng thứ tự quy định | Đảo thứ tự theo ý thiết kế |
| Giá trị | Từ phân tích, tính từ số liệu nguyên liệu, hoặc số liệu được công nhận rộng rãi | Chép số của sản phẩm tương tự trên mạng |
Muối trong bảng EU được tính từ natri nhân với 2,5. Nếu bạn đang có kết quả phân tích natri thì quy đổi được, nhưng phải ghi là muối. Với sản phẩm mới, kết quả phân tích ở phòng thí nghiệm được công nhận là căn cứ mà người mua tin nhất; bảng tính từ cơ sở dữ liệu thành phần cũng được chấp nhận nếu làm cẩn thận và lưu hồ sơ.
Cỡ chữ, vị trí và ngôn ngữ
Cỡ chữ tối thiểu. Thông tin bắt buộc in với chiều cao chữ x (chiều cao chữ thường) ít nhất 1,2 mm; bao bì có mặt lớn nhất dưới 80 cm² được hạ xuống 0,9 mm. Khi thiết kế ở máy tính, chữ trông vừa nhưng in ra gói 100 g có khi thấp hơn ngưỡng, nên đo trên bản in thử.
Cùng tầm nhìn. Tên thực phẩm, khối lượng tịnh và độ cồn (nếu có) phải nằm trong cùng một tầm nhìn, tức người mua thấy cả ba mà không phải xoay gói.
Ngôn ngữ của nước bán. Quy định cho phép từng nước thành viên yêu cầu một hoặc vài ngôn ngữ chính thức. Hàng bán ở Đức cần tiếng Đức, ở Pháp cần tiếng Pháp; hàng đi nhiều nước thì nhãn đa ngữ hoặc nhãn phụ do nhà nhập khẩu dán. Bản dịch nên do người mua hoặc người bản ngữ trong nghề duyệt, không dùng máy dịch rồi in luôn.
Không gây hiểu lầm. Hình ảnh, từ ngữ không được gợi tính chất sản phẩm không có, ví dụ in hình trái cây tươi to trong khi chỉ có hương liệu. Các tuyên bố dinh dưỡng và sức khoẻ ("giàu chất xơ", "tốt cho tiêu hoá") chịu quy định riêng với danh sách được phép, đừng tự thêm.
Những lỗi khiến nhà nhập khẩu châu Âu trả bản thiết kế
Dịch tên sản phẩm theo nghĩa đen. Bánh tráng thành "rice paper" là tên đã quen ở nhiều nước, nhưng "bánh đa" hay "bánh pía" dịch từng chữ ra thì vô nghĩa. Tên mô tả phải cho người mua châu Âu biết sản phẩm làm từ gì, ăn thế nào; tên gốc tiếng Việt giữ làm tên phụ.
Dùng định dạng ngày kiểu Việt Nam mà không có chữ dẫn. Hạn dùng phải đi kèm cụm từ quy định ("best before", "use by" hoặc tương đương bằng ngôn ngữ nước bán), ngày ghi theo thứ tự ngày, tháng, năm. In riêng một dãy số dập trên nắp mà không có chữ dẫn là thiếu.
Bảng dinh dưỡng chép từ nhãn Mỹ. Bảng theo khẩu phần, ghi natri, thiếu kJ là ba dấu hiệu nhà nhập khẩu nhìn ra ngay. Mỗi thị trường cần một bảng tính lại theo cấu trúc của nó.
Ghi công dụng sức khoẻ. Các câu như "giúp ngủ ngon", "tăng sức đề kháng" trên trà, bột ngũ cốc là tuyên bố sức khoẻ, chỉ được dùng khi nằm trong danh sách được EU cho phép và đúng điều kiện. Nhãn trong nước của nhiều cơ sở nhỏ có những câu này, nên bản xuất khẩu phải gỡ.
Để trống chỗ tên người chịu trách nhiệm. Thiết kế chờ người mua điền rồi quên, in ra thiếu. Hãy đặt một ô có đánh dấu rõ và không cho bản in nào đi khi ô đó còn trống.
Quy trình dựng một nhãn EU cho doanh nghiệp nhỏ
Làm theo thứ tự dưới đây giúp bạn tránh in lại bao bì, khoản tốn kém nhất trong cả việc ghi nhãn:
- Hỏi người mua thị trường bán lẻ cụ thể (nước nào, kênh nào) và bên đứng tên chịu trách nhiệm trên nhãn.
- Gom phiếu thông số của mọi nguyên liệu, kể cả gia vị, phụ gia, dầu chiên, để lập danh sách thành phần và rà chất gây dị ứng.
- Tính hoặc phân tích bảng dinh dưỡng theo 100 g; lưu hồ sơ cách tính.
- Viết nội dung bằng tiếng Anh làm bản gốc, gửi người mua dịch hoặc duyệt bản dịch sang ngôn ngữ nước bán.
- Thiết kế, kiểm cỡ chữ x trên bản in thử thật, kiểm cùng tầm nhìn của tên, khối lượng tịnh.
- Gửi bản cuối cho người mua ký duyệt bằng văn bản trước khi đặt in số lượng lớn.
- In mã lô và hạn dùng bằng cách bền với độ ẩm đường biển, kiểm lại trên mẫu đã để trong điều kiện ẩm vài ngày.
Với hàng bán buôn cho nhà máy hay nhà hàng ở EU (không tới tay người tiêu dùng), yêu cầu nhãn nhẹ hơn và một phần thông tin được đi kèm chứng từ. Hỏi người mua sản phẩm của bạn thuộc loại nào trước khi làm nhãn đầy đủ.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng một nhãn tiếng Anh cho mọi nước EU không?
Thường là không. Mỗi nước thành viên được yêu cầu ngôn ngữ chính thức của mình, nên hàng bán ở Pháp, Đức, Ý cần nhãn bằng tiếng nước đó. Tiếng Anh chỉ đủ ở nước dùng tiếng Anh hoặc nơi nhà nhập khẩu xác nhận được chấp nhận. Cách phổ biến là nhãn đa ngữ hoặc nhãn phụ.
Hàng bán cho nhà máy chế biến ở EU có cần nhãn đầy đủ không?
Hàng không bán trực tiếp tới người tiêu dùng mà đi vào nhà máy hay bếp công nghiệp được ghi nhãn nhẹ hơn, một phần thông tin có thể nằm trên chứng từ thương mại. Tuy vậy thông tin chất gây dị ứng và thành phần vẫn phải tới được tay người mua, nên hãy hỏi họ danh sách cần có.
Hạt điều rang muối có phải ghi chất gây dị ứng không?
Có. Hạt điều thuộc nhóm hạt cây trong 14 nhóm chất gây dị ứng, nên tên hạt điều trong danh sách thành phần phải được làm nổi bật. Nếu dây chuyền còn xử lý đậu phộng hay mè, cần đánh giá nhiễm chéo để quyết định có ghi cảnh báo "có thể chứa" hay không.
Bảng dinh dưỡng phải phân tích ở phòng thí nghiệm không?
Quy định cho phép ba căn cứ: phân tích sản phẩm, tính từ số liệu đã biết của nguyên liệu, hoặc tính từ số liệu được công nhận rộng rãi. Phân tích là căn cứ người mua tin nhất, nhất là với sản phẩm chiên, sấy, vì quá trình chế biến làm số liệu lệch xa so với tính trên giấy.
Nhãn có cần ghi tên xưởng ở Việt Nam không?
Bắt buộc là tên doanh nghiệp chịu trách nhiệm trong EU hoặc nhà nhập khẩu. Tên xưởng Việt Nam không bắt buộc, nhưng xuất xứ phải ghi nếu thiếu nó gây hiểu lầm. Có ghi tên xưởng hay không là chuyện thoả thuận với người mua, nhất là khi họ bán dưới nhãn hiệu riêng.
Quy định 1169/2011 có thay đổi không, kiểm ở đâu?
Quy định đã được sửa đổi nhiều lần qua các văn bản bổ sung, và các nước thành viên có quy định quốc gia đi kèm. Bạn nên đọc bản hợp nhất mới nhất trên cổng văn bản pháp luật chính thức của EU và hỏi nhà nhập khẩu về yêu cầu riêng của nước bán.