Thực phẩm đóng gói bán ở Mỹ phải có nhãn tiếng Anh với hai vùng: mặt chính (principal display panel) ghi tên sản phẩm và khối lượng tịnh bằng cả đơn vị mét hệ lẫn đơn vị Mỹ; mặt thông tin ghi danh sách thành phần, chất gây dị ứng chính, bảng Nutrition Facts và tên, địa chỉ nhà sản xuất, đóng gói hoặc phân phối. Khung pháp lý chính là Đạo luật Thực phẩm, Dược phẩm và Mỹ phẩm liên bang cùng các quy định chi tiết của FDA về ghi nhãn thực phẩm.
FDA không duyệt trước nhãn. Nhãn sai chỉ lộ ra khi hàng đã tới cảng Mỹ, bị giữ để kiểm tra và có thể bị từ chối nhập vì "ghi nhãn sai" (misbranding). FDA công bố công khai danh sách lô hàng bị từ chối kèm lý do, và ghi nhãn sai là nhóm lý do thường gặp với thực phẩm chế biến. Bài này giúp bạn dựng nhãn đúng từ đầu và biết chỗ nào cần hỏi nhà nhập khẩu.
Mặt chính: tên sản phẩm và khối lượng tịnh
Mặt chính là phần người mua nhìn thấy đầu tiên trên kệ. Hai thứ bắt buộc ở đây là tên sản phẩm (statement of identity) và khối lượng tịnh. Tên phải là tên thông dụng hoặc tên mô tả, in đậm và nổi bật, song song với cạnh đáy của bao bì. Tên tiếng Việt như "bánh pía" có thể giữ, nhưng phải kèm tên mô tả tiếng Anh để người Mỹ hiểu đó là gì.
Khối lượng tịnh đặt ở vùng 30% phía dưới của mặt chính, ghi cả hai hệ: gram hoặc kilogram và ounce hoặc pound. Với chất lỏng thì ml và fluid ounce. Cỡ chữ tối thiểu của dòng này tăng theo diện tích mặt chính, và khối lượng tịnh không được tính bao bì, nước ngâm bỏ đi hay đá mạ băng với thủy sản đông lạnh.
Điểm hay vướng với hàng Việt là mạ băng: tôm, cá đông lạnh có lớp băng bảo vệ, và cơ quan đo lường Mỹ kiểm khối lượng sau khi rã băng. Ghi khối lượng tính cả băng là ghi sai, dễ bị coi là gian lận khối lượng. Đây là lỗi doanh nghiệp nhỏ mới làm thủy sản cần hỏi kỹ người mua.
Bao bì nhiều lớp cũng cần nghĩ trước. Nếu hộp ngoài chứa nhiều gói nhỏ và từng gói có thể được bán lẻ riêng, mỗi gói cần nhãn đầy đủ. Nếu gói nhỏ chỉ dùng trong hộp và không bán rời, nhãn đầy đủ nằm ở hộp ngoài. Hỏi người mua cách họ bày bán trước khi quyết định in nhãn ở lớp nào, vì đổi ý sau khi in là mất trắng một lớp bao bì.
Mặt thông tin: bốn khối nội dung bắt buộc
Mặt thông tin thường là mặt ngay bên phải mặt chính. Các nội dung dưới đây phải nằm cùng nhau, không chen hình hay chữ quảng cáo vào giữa:
- Danh sách thành phần theo khối lượng giảm dần, dùng tên thông dụng; thành phần kép (như nước tương) phải liệt kê thành phần con trong ngoặc.
- Chất gây dị ứng chính theo luật về ghi nhãn chất gây dị ứng, trình bày bằng dòng "Contains:" ngay sau thành phần, hoặc ghi nguồn gốc trong ngoặc ngay trong danh sách.
- Bảng Nutrition Facts theo mẫu FDA, với cỡ chữ, đường kẻ và thứ tự quy định.
- Tên và nơi kinh doanh của nhà sản xuất, đóng gói hoặc phân phối; nếu không phải nhà sản xuất thì phải ghi kèm cụm như "Distributed by" hoặc "Manufactured for".
Nếu nhãn có thêm một ngôn ngữ khác ngoài tiếng Anh, toàn bộ thông tin bắt buộc phải xuất hiện bằng cả hai ngôn ngữ. Nhiều nhãn Việt in tiếng Việt to và tiếng Anh nhỏ, thiếu một nửa mục bằng tiếng Anh; đó là ghi nhãn sai dù nội dung tiếng Việt đầy đủ.
Chín chất gây dị ứng chính và cách ghi
Danh sách hiện hành. Sữa, trứng, cá, giáp xác có vỏ, hạt cây, đậu phộng, lúa mì, đậu nành và mè. Mè được bổ sung bằng một đạo luật năm 2021 và áp dụng từ ngày 1/1/2023, nên nhãn cũ thiết kế trước đó thường thiếu mè.
Phải nêu loài cụ thể. Với cá, giáp xác và hạt cây, nhãn phải nêu tên loài: "Contains: shrimp, cashew", không chỉ ghi "shellfish" hay "tree nuts". Hàng Việt có nhiều sản phẩm chứa tôm, cá, điều, mè, nên đây là phần cần làm cẩn thận nhất.
Nguồn ẩn. Nước mắm chứa cá, mì và bánh có lúa mì, nước tương có lúa mì và đậu nành, bột ngọt thì không phải chất gây dị ứng. Rà lại phiếu thông số từng nguyên liệu.
Cảnh báo "may contain". Luật Mỹ không bắt buộc và cũng không quy định mẫu cho cảnh báo nhiễm chéo; FDA yêu cầu nếu dùng thì phải trung thực, không thay cho thực hành sản xuất tốt. Ghi tràn lan cho mọi sản phẩm làm người dị ứng mất lựa chọn và không che được trách nhiệm khi dây chuyền vệ sinh kém.
Thiếu khai báo chất gây dị ứng là lý do thu hồi. Ở Mỹ, sản phẩm chứa chất gây dị ứng mà nhãn không khai có thể bị thu hồi khỏi thị trường. Chi phí thu hồi thường do nhà nhập khẩu đòi lại theo hợp đồng, nên một dòng thiếu trên nhãn có thể thành khoản bồi thường lớn với xưởng nhỏ.
Bảng Nutrition Facts: những điểm hàng Việt hay sai
Mẫu bảng hiện hành đã đổi so với mẫu cũ (chữ calo to hơn, có dòng đường bổ sung, vitamin D và kali). Các lỗi thường gặp:
| Điểm | Yêu cầu | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Khẩu phần | Theo lượng thường ăn một lần đã được FDA quy định cho từng nhóm thực phẩm | Tự đặt khẩu phần nhỏ để số calo trông thấp |
| Đường bổ sung | Ghi riêng "Includes Xg Added Sugars" và %DV | Chỉ ghi tổng đường |
| Vi chất bắt buộc | Vitamin D, canxi, sắt, kali | Còn dùng vitamin A, C như mẫu cũ |
| Định dạng | Mẫu dọc, ngang hoặc đơn giản theo diện tích nhãn | Vẽ lại theo ý thiết kế |
| Miễn trừ | Có miễn trừ cho doanh nghiệp nhỏ theo điều kiện, phải xin hoặc thông báo | Tự cho là được miễn |
Miễn trừ doanh nghiệp nhỏ của FDA xét theo doanh thu hoặc số nhân viên và sản lượng bán ở Mỹ của bên chịu trách nhiệm, không xét theo quy mô xưởng ở Việt Nam. Đừng bỏ bảng chỉ vì xưởng nhỏ; hỏi nhà nhập khẩu và đọc hướng dẫn của FDA trước.
Ba nhóm hàng Việt cần để ý riêng
Thủy sản đông lạnh và khô. Ngoài mạ băng đã nói, tên sản phẩm phải dùng tên thị trường được chấp nhận cho loài đó; FDA có hướng dẫn tên gọi chấp nhận được cho hải sản, và gọi cá tra là "catfish" ở Mỹ đã từng là chuyện tranh chấp pháp lý. Hỏi người mua tên thương mại họ dùng trước khi in.
Nước chấm, gia vị, nước sốt. Thành phần thường dài và có nhiều thành phần kép: nước mắm trong sốt, tương ớt trong gia vị ướp. Mỗi thành phần kép cần mở ngoặc liệt kê thành phần con, và chất gây dị ứng ẩn (cá, lúa mì, đậu nành, mè) thường nằm ở chính các thành phần con này. Phẩm màu tổng hợp phải ghi tên riêng theo danh sách được phép, không ghi chung "màu thực phẩm".
Bánh kẹo, mứt, trái cây sấy. Đường bổ sung là dòng bắt buộc trên bảng dinh dưỡng, và mứt, trái cây sấy dẻo thường có đường bổ sung cao nên dòng này nổi bật. Không tìm cách giấu bằng khẩu phần nhỏ. Với trái cây sấy có chất bảo quản sulfit, cần ghi sulfit trong thành phần; mức sulfit cao còn có yêu cầu khai báo riêng.
Sản phẩm có thịt hoặc trứng. Một số sản phẩm có thịt, gia cầm, trứng thuộc thẩm quyền của Bộ Nông nghiệp Mỹ chứ không chỉ FDA, với yêu cầu nhãn và cho phép nhập khẩu khác hẳn. Chả lụa, lạp xưởng, bánh có nhân thịt cần kiểm thẩm quyền trước khi làm nhãn, vì nhiều mặt hàng thịt chế biến chưa được phép nhập từ Việt Nam.
Xuất xứ: phần do hải quan Mỹ quản, không phải FDA
Nhãn ghi nước xuất xứ là yêu cầu của Cơ quan Hải quan và Biên phòng Mỹ (CBP), không phải FDA. Theo quy định đánh dấu xuất xứ của CBP, hàng nhập khẩu phải ghi tên nước xuất xứ bằng tiếng Anh, ở chỗ dễ thấy, đủ bền để tới tay người mua cuối cùng. Với hàng Việt thường ghi "Product of Vietnam" hoặc "Made in Vietnam".
Khi trên nhãn có tên một thành phố hay địa danh Mỹ (ví dụ địa chỉ nhà phân phối ở California), dòng xuất xứ phải đặt gần đó và có cỡ chữ tương đương, để người mua không hiểu nhầm là hàng Mỹ. Đây là chi tiết thiết kế dễ bị bỏ qua khi nhà phân phối muốn địa chỉ của họ thật nổi. Thùng carton ngoài cũng cần ghi xuất xứ, không chỉ gói bán lẻ bên trong.
Xuất xứ ghi trên nhãn phải đúng với xuất xứ thật của hàng. Hàng nguyên liệu nước khác chỉ đóng gói lại ở Việt Nam chưa chắc được coi là hàng Việt Nam; ghi sai xuất xứ là vi phạm cả luật Việt Nam lẫn luật Mỹ. Cách xác định xuất xứ thuộc chủ đề riêng, bạn cần kiểm với người mua và cơ quan có thẩm quyền khi có nguyên liệu nhập.
Trình tự kiểm nhãn trước khi in cho thị trường Mỹ
Một vòng kiểm nội bộ trước khi gửi người mua duyệt giúp bản thiết kế không phải đi lại nhiều lần:
- Đo diện tích mặt chính để biết cỡ chữ tối thiểu của khối lượng tịnh và loại bảng Nutrition Facts được dùng.
- Đối chiếu tên sản phẩm với tên thông dụng; thêm tên mô tả tiếng Anh cho tên tiếng Việt.
- Rà danh sách thành phần theo khối lượng, mở ngoặc cho thành phần kép, ghi đúng tên phụ gia.
- Rà 9 chất gây dị ứng, nêu loài cụ thể, chọn một cách trình bày nhất quán.
- Kiểm bảng Nutrition Facts theo mẫu hiện hành, khẩu phần theo nhóm thực phẩm.
- Kiểm dòng xuất xứ và vị trí của nó so với địa chỉ Mỹ trên nhãn.
- Nếu nhãn song ngữ, kiểm mọi mục bắt buộc đều có bằng tiếng Anh.
- Gửi nhà nhập khẩu duyệt, lưu email duyệt kèm số phiên bản thiết kế.
Nhãn đúng chưa đủ để vào Mỹ: cơ sở sản xuất thực phẩm còn phải đăng ký với FDA, lô hàng phải được thông báo trước khi tới, và nhà nhập khẩu có nghĩa vụ kiểm nhà cung cấp nước ngoài. Các phần này thuộc nhóm tiêu chuẩn và chứng nhận, ở đây chỉ nhắc để bạn không nghĩ nhãn là bước cuối.
Câu hỏi thường gặp
FDA có duyệt mẫu nhãn trước khi xuất khẩu không?
Không. FDA không cấp phép hay duyệt trước nhãn thực phẩm thông thường. Trách nhiệm ghi đúng thuộc về doanh nghiệp, và sai sót chỉ lộ ra khi hàng bị kiểm ở cảng hoặc khi đã lên kệ. Vì vậy nhiều nhà nhập khẩu thuê chuyên gia rà nhãn trước khi đặt in.
Nhãn chỉ có tiếng Việt và một nhãn phụ tiếng Anh dán đè có được không?
Nhãn phụ tiếng Anh dán thêm được dùng khá phổ biến, miễn nó có đủ mọi thông tin bắt buộc, dính chắc và không che mất thông tin cần thiết. Nhưng nếu phần tiếng Việt còn hiện ra, mọi thông tin bắt buộc phải có ở cả hai ngôn ngữ, nên cần kiểm toàn bộ bố cục.
Mè có thật sự bắt buộc ghi là chất gây dị ứng không?
Có. Mè đã thành chất gây dị ứng chính thứ chín ở Mỹ từ ngày 1/1/2023. Bánh mè, kẹo mè xửng, muối mè và nhiều món có dầu mè của Việt Nam phải khai mè trên nhãn. Nhãn thiết kế trước năm 2023 cần rà lại.
Khối lượng tịnh ghi gram là đủ chưa?
Chưa. Nhãn bán lẻ ở Mỹ phải ghi khối lượng tịnh bằng cả đơn vị mét hệ và đơn vị Mỹ, ví dụ cả gram và ounce. Dòng này nằm ở phần dưới của mặt chính, với cỡ chữ tối thiểu tăng theo diện tích mặt chính.
Hàng bị từ chối nhập vì nhãn sai thì xử lý thế nào?
Thông thường nhà nhập khẩu có thể xin dán lại nhãn đúng dưới giám sát, tái xuất hoặc huỷ hàng, tuỳ quyết định của cơ quan Mỹ và tính chất lỗi. Chi phí phát sinh thường được chia theo hợp đồng, nên điều khoản trách nhiệm về nhãn cần ghi rõ ngay từ đầu.
Có thể ghi "all natural" hay "healthy" trên nhãn không?
Các từ như "healthy", "low fat", "high fiber" là tuyên bố dinh dưỡng có định nghĩa và điều kiện riêng của FDA. Từ "natural" có chính sách diễn giải riêng. Chỉ dùng khi đã đối chiếu điều kiện hiện hành và được nhà nhập khẩu đồng ý, nếu không nên bỏ.