Xuất khẩu sang Úc, việc đầu tiên không phải là tìm người mua mà là kiểm hàng của bạn có qua được hệ thống an toàn sinh học của Úc hay không: gỗ, mây tre, cói, hạt, thực phẩm, vật liệu đóng gói đều có thể bị kiểm, xử lý, thậm chí tái xuất hay tiêu huỷ nếu mang theo côn trùng, đất, vỏ cây hay không đáp ứng điều kiện nhập. Úc có cơ sở dữ liệu điều kiện nhập khẩu công khai (BICON) để tra theo từng loại hàng.
Qua được cửa ải này, Úc là thị trường dễ chịu với doanh nghiệp nhỏ: người mua làm việc thẳng thắn, hợp đồng rõ ràng, có cộng đồng người Việt đông và kênh hàng châu Á phát triển. Việt Nam và Úc cùng tham gia hiệp định ASEAN – Úc – New Zealand (AANZFTA), CPTPP và RCEP; chuyện chọn hiệp định thuộc danh mục xuất xứ và FTA.
Vì sao Úc nghiêm đến vậy về an toàn sinh học
Úc là một lục địa đảo, hệ sinh thái và nền nông nghiệp đã tách biệt khỏi nhiều loại sâu bệnh phổ biến ở nơi khác. Một loài côn trùng hại gỗ, một loại nấm bệnh cây trồng hay một bệnh động vật lọt vào có thể gây thiệt hại rất lớn cho ngành nông nghiệp và môi trường bản địa. Vì vậy, an toàn sinh học được coi là ưu tiên quốc gia, do Bộ Nông nghiệp, Thủy sản và Lâm nghiệp của Úc quản lý.
Với người xuất khẩu, hệ quả là cách nhìn hàng hoá khác hẳn. Một chiếc giỏ mây với người mua châu Âu chỉ là sản phẩm thủ công; với cán bộ kiểm dịch Úc, đó là vật liệu thực vật có thể chứa ấu trùng, nấm mốc, hạt cỏ dại. Một thùng hàng thực phẩm khô có thể bị kiểm vì pallet gỗ lót bên dưới chứ không vì hàng bên trong. Nhiều doanh nghiệp Việt lần đầu gửi hàng sang Úc bất ngờ vì lô hàng bị giữ chờ kiểm tra, bị yêu cầu xông hơi lại, và chi phí phát sinh tính cho người nhập — người sau đó sẽ trừ vào bạn hoặc không đặt nữa. Tâm thế đúng khi làm hàng đi Úc là coi mọi thứ trong container, từ sản phẩm, vật liệu chèn, pallet đến chính vỏ container, đều là đối tượng có thể bị kiểm.
Tra điều kiện nhập khẩu trên BICON trước khi chào hàng
BICON là hệ thống điều kiện nhập khẩu an toàn sinh học của Úc, tra cứu công khai. Trình tự tra cứu cơ bản như sau; giao diện có thể thay đổi, kiểm hướng dẫn trên trang chính thức.
- Nhập tên hàng hoặc vật liệu chính bằng tiếng Anh, chọn đúng nhóm, ví dụ sản phẩm từ tre, mây, cói dùng làm đồ gia dụng.
- Đọc trường hợp áp dụng: hàng đã qua xử lý hay chưa, dùng làm gì, nguồn gốc nước nào.
- Ghi lại điều kiện: có cần giấy phép nhập khẩu không, cần xử lý gì trước khi xuất (xông hơi, sấy nhiệt…), giấy tờ đi kèm.
- Kiểm phần quy định về bao bì và vật liệu chèn lót: pallet gỗ, rơm, vỏ trấu, mùn cưa đều có yêu cầu riêng.
- Gửi bản tóm tắt điều kiện cho người mua Úc để họ xác nhận, vì người nhập khẩu là bên khai báo và chịu trách nhiệm.
- Lưu ngày tra cứu; điều kiện có thể thay đổi, nên tra lại trước mỗi mùa hàng.
Bước năm rất quan trọng. Người mua có kinh nghiệm thường biết những lỗi hay gặp ở cửa khẩu Úc với mặt hàng của họ, và có thể chỉ cho bạn cách đóng gói để giảm khả năng bị giữ.
Thực phẩm vào Úc: các lớp kiểm soát
Bộ tiêu chuẩn thực phẩm chung với New Zealand. Thực phẩm bán ở Úc phải đáp ứng Bộ tiêu chuẩn thực phẩm do cơ quan tiêu chuẩn thực phẩm chung của Úc và New Zealand (FSANZ) xây dựng: phụ gia, giới hạn chất ô nhiễm, vi sinh, nhãn.
Chương trình kiểm tra thực phẩm nhập khẩu. Úc phân loại thực phẩm theo mức rủi ro. Nhóm rủi ro cao bị kiểm tra với tần suất cao hơn ở cửa khẩu; nhóm còn lại được kiểm ngẫu nhiên. Lô vi phạm khiến các lô sau của cùng nhà sản xuất bị kiểm chặt hơn.
Điều kiện an toàn sinh học riêng cho thực phẩm. Ngoài an toàn thực phẩm, nhiều thực phẩm có nguồn gốc thực vật, động vật vẫn phải qua điều kiện an toàn sinh học: hạt có thể nảy mầm, gia vị nguyên hạt, sản phẩm có trứng, sữa, thịt.
Nhãn xuất xứ. Úc có quy định ghi nhãn nước xuất xứ cho nhiều loại thực phẩm bán lẻ, với cách trình bày riêng. Người nhập khẩu thường lo phần nhãn, nhưng bạn phải cung cấp thông tin đúng về nơi sản xuất và nguyên liệu.
Trái cây tươi. Chỉ một số loại quả tươi của Việt Nam được phép vào Úc sau đàm phán, kèm điều kiện xử lý và kiểm tra. Kiểm danh sách hiện hành trước khi tính đến mặt hàng này.
Hàng không phải thực phẩm: những điểm hay bị giữ
Hàng thủ công, đồ gỗ, đồ trang trí là nhóm doanh nghiệp nhỏ Việt Nam hay chào sang Úc. Bảng dưới gom các điểm thường bị chú ý; danh sách không đầy đủ.
| Mặt hàng | Điểm kiểm dịch chú ý | Cách phòng |
|---|---|---|
| Đồ gỗ, đồ gỗ trang trí | Lỗ mọt, vỏ cây còn sót, độ ẩm | Sấy, xử lý theo điều kiện; loại bỏ vỏ; kiểm trước khi đóng |
| Mây, tre, cói, lục bình | Côn trùng, nấm mốc, hạt cỏ | Xử lý theo điều kiện BICON, giữ khô, đóng gói kín |
| Đồ trang trí từ hạt, quả khô, hoa khô | Hạt còn khả năng nảy mầm, vật liệu chưa xử lý | Kiểm có bị cấm hay cần giấy phép; cân nhắc bỏ thành phần rủi ro |
| Pallet và vật liệu chèn | Gỗ chưa xử lý, rơm, trấu | Pallet đạt tiêu chuẩn xử lý gỗ đóng gói quốc tế, dùng vật liệu chèn được phép |
| Container | Đất, lá, côn trùng bám trong container | Vệ sinh container trước khi đóng hàng |
Ngoài an toàn sinh học, đồ gỗ còn chịu quy định của Úc về cấm nhập gỗ khai thác bất hợp pháp: người nhập khẩu phải thẩm định nguồn gốc gỗ, và sẽ hỏi bạn hồ sơ chứng minh.
Người mua Úc và kênh bán
Thị trường bán lẻ thực phẩm ở Úc tập trung cao vào vài chuỗi siêu thị lớn, bên cạnh các chuỗi nhỏ hơn và cửa hàng độc lập. Muốn vào chuỗi lớn, nhà cung cấp thường phải qua nhà nhập khẩu, đáp ứng tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng riêng của chuỗi và có khả năng cung ứng ổn định. Doanh nghiệp nhỏ thường bắt đầu từ các kênh khác: nhà nhập khẩu thực phẩm châu Á, cửa hàng của cộng đồng người Việt và người châu Á ở các thành phố lớn, nhà hàng, cửa hàng quà tặng và đồ trang trí.
Cộng đồng người gốc Việt ở Úc đông và đã định cư nhiều thế hệ, với các khu thương mại sầm uất ở các thành phố lớn. Đây là kênh thử nghiệm tốt cho thực phẩm, gia vị, đồ khô. Người mua Úc nói chung làm việc thẳng thắn, đòi thông tin rõ ràng, tôn trọng hợp đồng và lịch giao hàng. Do mùa ở Nam bán cầu ngược với Bắc bán cầu, lịch tiêu dùng theo mùa của Úc khác các thị trường phương Tây khác: mùa hè rơi vào cuối năm, trùng dịp Giáng sinh. Hàng trang trí, đồ dùng ngoài trời, đồ uống mùa hè cần tính theo lịch này. Khoảng cách địa lý cũng khiến thời gian đi biển từ Việt Nam sang các cảng phía đông nam Úc dài hơn so với đi các nước Đông Bắc Á, nên đơn hàng theo mùa phải chốt sớm. Người mua Úc thường đánh giá cao nhà cung cấp gửi trước lịch sản xuất và lịch tàu dự kiến, cập nhật khi có thay đổi.
Lô giỏ cói đầu tiên đi Úc: một hành trình mẫu (ví dụ giả định)
Trước khi nhận đơn. Ví dụ giả định: một hợp tác xã đan cói nhận lời hỏi hàng từ một cửa hàng đồ trang trí ở Úc. Trước khi báo giá, cán bộ phụ trách tra BICON cho sản phẩm đan từ cói dùng làm đồ gia dụng, ghi lại điều kiện xử lý và giấy tờ đi kèm, rồi gửi bản tóm tắt sang người mua để họ xác nhận đúng cách hiểu.
Tính chi phí xử lý vào giá. Hợp tác xã hỏi đơn vị xử lý kiểm dịch về chi phí xông hơi hoặc sấy cho khối lượng dự kiến, cộng vào giá thành. Nhờ vậy, báo giá không bị hụt khi đơn đã chốt. Đây là bước người mới hay bỏ qua.
Sản xuất và đóng hàng. Cói được phơi khô kỹ, sản phẩm hoàn thiện được kiểm từng chiếc để loại sợi mốc, hạt cỏ còn sót. Hàng được đóng thùng carton mới, đặt trên pallet đạt chuẩn xử lý, container được quét sạch trước khi xếp. Nhân viên chụp ảnh từng công đoạn.
Khi hàng tới. Lô hàng được kiểm tra hồ sơ và kiểm thực tế một phần. Vì giấy tờ xử lý khớp và hàng sạch, lô được thông quan. Người mua đặt tiếp lô thứ hai lớn hơn, kèm yêu cầu giữ nguyên quy trình đóng gói. Ví dụ này minh hoạ quy trình, không phản ánh một trường hợp có thật.
Chi phí ẩn khi hàng bị giữ và cách tránh
Khi lô hàng bị giữ kiểm dịch ở Úc, chi phí có thể gồm phí kiểm tra, phí lưu container và lưu kho trong thời gian chờ, phí xử lý như xông hơi lại, và trong trường hợp xấu là phí tái xuất hoặc tiêu huỷ. Thời gian chờ còn làm người mua lỡ lịch bán. Theo điều khoản hợp đồng, những chi phí này có thể do người nhập chịu rồi đòi lại từ bạn, hoặc bạn chịu trực tiếp. Dù cách nào, một lô bị giữ thường làm mất lãi của nhiều lô.
Cách phòng rẻ nhất là làm đúng từ đầu: tra BICON, xử lý vật liệu theo điều kiện, dùng pallet đạt chuẩn, vệ sinh container, giữ hàng khô trong kho trước khi đóng. Chụp ảnh và ghi chép quá trình đóng hàng làm bằng chứng. Với lô đầu, có thể gửi một lô nhỏ để kiểm tra phản ứng ở cửa khẩu trước khi gửi lô lớn. Hợp đồng nên ghi rõ bên nào chịu chi phí nếu hàng bị giữ vì lỗi của bên nào, để tránh tranh cãi. Nhiều người mua Úc đánh giá nhà cung cấp chủ yếu qua tỷ lệ lô hàng qua cửa trôi chảy; giữ được tỷ lệ này là cách tốt nhất để có đơn tiếp, và cũng là điểm bạn có thể nêu khi chào hàng với người mua mới.
Câu hỏi thường gặp
Hàng mây tre đan có xuất sang Úc được không?
Được, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã xuất. Hàng phải đáp ứng điều kiện an toàn sinh học cho vật liệu thực vật, thường gồm xử lý trước khi xuất và kiểm tra khi tới. Tra BICON cho loại vật liệu cụ thể và xác nhận với người mua.
BICON có phải đăng ký mới tra được không?
Theo cách vận hành hiện nay, BICON cho phép tra cứu công khai điều kiện nhập khẩu. Một số chức năng như nộp đơn xin giấy phép nhập khẩu cần tài khoản, thường do người nhập khẩu ở Úc thực hiện. Kiểm hướng dẫn trên trang chính thức khi dùng.
Hàng thực phẩm đóng gói có phải kiểm tra ở Úc không?
Thực phẩm nhập khẩu thuộc chương trình kiểm tra theo mức rủi ro. Nhóm rủi ro cao kiểm thường xuyên hơn, nhóm còn lại kiểm ngẫu nhiên. Ngoài ra, thực phẩm có nguồn gốc thực vật, động vật có thể phải qua điều kiện an toàn sinh học.
Pallet gỗ có làm hàng bị giữ không?
Có thể. Pallet gỗ chưa xử lý hoặc không có dấu xử lý đúng tiêu chuẩn quốc tế là nguyên nhân phổ biến khiến hàng bị giữ, dù hàng bên trong không có vấn đề. Dùng pallet đạt chuẩn hoặc pallet không phải gỗ.
Úc có phải thị trường tốt để bắt đầu không?
Với hàng ít rủi ro an toàn sinh học và có kênh cộng đồng sẵn, Úc có thể là thị trường đầu tiên hợp lý. Với hàng từ gỗ, thực vật chưa xử lý, nên tìm hiểu kỹ điều kiện và chi phí xử lý trước khi chọn.
Bán sang Úc có bán sang New Zealand được không?
Hai nước có chung bộ tiêu chuẩn thực phẩm, nhưng an toàn sinh học và thủ tục nhập khẩu do mỗi nước quản lý riêng, đều rất chặt. Hàng vào được Úc chưa chắc đáp ứng ngay điều kiện của New Zealand; cần tra riêng.